РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ӘДЕБИ-МӘДЕНИ, ТАНЫМДЫҚ ЖУРНАЛ

Өтежан НҰРҒАЛИЕВ: Әділетсіздікке, қиянатқа төзе алмады

(Мұқағали туралы сөздерінен үзінді)

Қазақ поэзиясы туралы айтқанда, Өтежан Нұрғалиевке тоқта­ла­мыз. Тарлан талант оқушы кезінің өзінде-ақ республикаға та­­­нылды. Студент шағында жыр жинағын шығарды. Мұндай ерек­шелікке қол жеткізу кез келгеннің еншісіне бұйырмаған. Ең бас­­­тысы, Өтежан өлеңдеріне арналған оқырман сүйіспеншілігі қазір де сол қалпында.

Ардақты ақын халқына асыл мұра  сөз маржандарын қал­дыр­ды. Отызға жуық кітаптары соның дәлелі. Ақынның лирикалары жү­ректерді тербетті. Балладалары «Соғыстың соңғы жазын» айтып ерлік пен қасіреттің жырын шертті. «Афины мектебіне» айналған философиясы ойшылдығын паш етті. Ол көп оқыды, көп тоқыды. Қаламгерлік сертіне адал болды. Шекпен мен шеннің ыңғайына жығылмады. Қайсарлығынан танбай, үнемі ағынға қарсы жүзді.

Өтежан Нұрғалиев талантты әріптестеріне құрметпен қарады. Ақиқаттан аттамауды қалады. Ой-пікірлерінің астарына зер сал­саңыз көп нәрсені көруге болады. 

…Бара-бара ол туралы аңыз да, өтірік те көбейеді. Оған ғашық кемпір­лер де шығады, Мақатаевқа арналар сый да үлкейеді. Бірақ поэзия, оның дүниеге қалай келгені жұмбақ болып қала береді.

Мақатаев – табиғаттың жұмбағы. Оның шығармашылық өмірбаяны жазылған жоқ.

***

«Қырық кісі бір жақ, қыңыр кісі бір жақ» демекші, өз пайдасынан гөрі өлеңнің… өнердің мүддесін биік қойып, қоғамның қыспағына көнбей, ағынға қарсы жүзетіндер немесе әдейі «қырсығып», өздерінің ерекше мінездерімен еркелеп жүріп-ақ маңайындағыларға ой салатындар менің көңіл түкпірімнен лайықты орын алады.

Мысалы, Мақатаев! Можа Алатаудың ұланы. Дарын десең дарын,түр десең түр… кескін келбет… денсаулық… бәрі бар. Екі қазақтың бірі сүйеді оны. Ал ол келеді де бір ел керемет кеш өткізсе, мәселен, қазақ әдебиетінің жыл қорытындысы болып жатса, әлдекімнен өш алғысы келе ме, барады да  «Кім мынаны өткізіп отырған?! Бұл қазақ әдебиеті емес, бұл – мазақ әдебиеті! Тоқтату керек мұны!» дейді.

***

Ұстазым Мұқағали Мақатаев ештеңе алмай, тек беруге ұмтылған, поэзия­дағы лапылдап жанып, маңайын нұрландырып тұрған алау… шамшырақ іспетті адам еді ғой.

***

Өтежан Мұқағалиға бата беріпті  деу артықтау болар. Одан жасым кіші болса да, өзі сұрағасын ырымды тілек тілегенім бар. Негізі ол кісімен жақсы аралас–құралас болдым. Ол кезде Төлеужан Ысмайылов,Тоқаш Бердияров, Кеңшілік Мырзабеков, Еркін Ібітановтармен бір жүрдік.

Біз көшеге шыққанда тобымызбен дүрілдеп,

Абдолла неге жүрмейді,ортамызда күлімдеп, –

дегендей, Абдолла Жұмағалиев деген ақын болған. Бұл тізімді соза бе­руге болады. Ал  бұлардан басқа есімдері мүлдем аталмай кеткен қаншама ақын-жазушылар болды. Таланттар шықты тас жарып. Қал­ғандары қалды. Себебі –  ойлары биік емес еді…

***

Бердібек тірі болса, жоғары сыйлықтың бірін алуды күтер еді. Мұқағали болса, ол – Нобель сыйлығынан үміткер еді. Оны кім береді?! Құдай өзі қалап алып кеткен соң, олар біз көріп жүрген бүгінгі былықтардан бей­хабар. Олар тірі болса, кісімсіп жүрген қырттардың әлі талай естерін шы­ғарар еді. Бірақ марқұмдар ешкімнің мазасын алмайды.

***

Тағдыр деген өлген соң анықталады. Тірі адамның бәрі бақытсыз. Өлген адам бақытты. Сен екеуміз бір бірімізді түсінбейміз, Мақатаевты қайдан түсінеміз? Заман өтті. Мақатаев енді бізге жоқ. Бүгінгі жұртқа оның көлең­кесі, өтірік мақталуы, сосын өлеңі керек. Ал адам үшін ең қымбатты нәрсе өмір ғой. Осы тұрғыдан алғанда барлық ақын сорлы…

Тойып тамақ ішпесе, рахаттанып төсекте жатпаса, халқы оған «ақыным» деп айтпаса, құр өлеңмен бақытты бола ма?! Тірлікте көрмеген бақытты өлгенде көргеннің қажеті не? Мақатаев 45 жаста кетпеген болар еді. Әділет­сіздікке, қиянатқа төзе алмады ол.

Өлеңдерінде осының бәрі бар. Бірақ жұрт оны түсінбейді. Оның бар­лығы біз оқығанда ар жағынан аңырап тұрады. Оркестр ойнап жатқанда жұрт оның тек тәтті ноталарын тыңдайды.  Ар жағындағы зарды ешкім естімейді…

***

…Мен Мұқағалиға трагедиялық тұлға есебінде қараймын. Оны түсіну мүмкін емес. Мен өзім әйтеуір түсінбеймін. Одан әлдеқайда күшті ақындар аталмайды. Бірнеше ұстазы бар Мұқағали солардың көлеңкесінде тұрып, күн болып нұр шашып тұр. Міне, жұмбақ…

***

 «Сағынарсың әлі Мұқағалиды»  дейтін. Айтқаны келді…

Талай жақсы сөз, талай жақсы үлгі қалдырды. Жамандағандар досына, кешегі қашқандар қуып жүріп оқитындарына айналды.

«Мұқағали» журналы, №5, 2020 жыл

Материалдарды көшіріп басқан жағдайда сілтеме жасалуы міндетті

Сайт әкімшілігі

Жаңалықтар

«Мұқағали» журналы, №1, 2021 жыл

Журналдың бұл саны Мұқағали Мақатаевтың 90 жылдығына арналды. Ақын атындағы басылым ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаевтың мерейтойлық...

«Мұқағали» журналы №4,2020 жыл

Бұл нөмірден ақын ауылы Қарасазға ақ қарғаның қалай келгенін оқисыздар. Мұқағали Мақатаевтың дәрігерлерге арналған жырларына қайтадан қанығасыздар. 85 жылдығына орай ел-жұрты есіне түсірген құрдас...

«Мұқағали» журналы №3,2020 жыл

«Қостанай таңы» газетінің бас редакторы, белгілі сыншы Жанұзақ Аязбеков «Мұқағали поэзиясы қазақпен бірге жасайды» атты сұхбатында ақын мұрасына бүгінгі күннің көзқарасымен баға береді. Кәсіпкер...

Абай күні – қазақтың қасиетін арттырсын

Алаш көсемдерінің бірі Ахмет Байтұрсынұлы Абай туралы айтқанда «Одан басқа бұрын-соңғы заманда қазақ даласында біз білетін ақын болған жоқ» деп ерекше бағалаған болатын. Сол...

ЖУРНАЛҒА БЕРІЛГЕН БАҒА

Он бес жылдық кезеңде «Мұқағали» журналы ақын жайлы зерт­­теу­лерді, қызықты естеліктерді өз қоржынына топтас­тырды. Мұқағали­тануға ден  қойған авторлар легін қалып­тастыр­ды. Журнал­дың энциклопедия тектес мазмұнмен шығуын...

Ақын ауылына келген ақ қарға

Маусымның 25-ші жұлдызында Қарасазға ақ қарға келді. Оны алғаш көрген орта мектептің мұғалімі Алпысбай Қасқырбаевтың немересі екен....